Sterrenkundige Amina Helmi (55) uit Groningen verguld met prijs. 'Dit is de Nobelprijs voor de sterrenkunde'

In dit artikel:

Amina Helmi, sterrenkundige en hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen, kreeg deze week de Kavli-prijs voor astrofysica 2026 toegekend, samen met Vasily Belokurov (Cambridge) en Rodrigo Ibata (Strasbourg). De onderscheiding erkent hun baanbrekende werk over de ontstaansgeschiedenis van de Melkweg, in het bijzonder bewijs dat onze sterrenstelsel ongeveer 10 miljard jaar geleden een grote samensmelting onderging die de huidige structuur mede vormde.

Helmi en haar collega’s combineren gegevens van de Europese Gaia-satelliet — die sinds 2013 posities en bewegingen van miljarden sterren in kaart brengt — met computermodellen en aardse telescoopmetingen. Door zowel de banen van sterren als hun chemische samenstelling te analyseren spreken ze over het “DNA” van sterren: zo identificeren ze groepen die mogelijk afkomstig zijn van opgegeten dwergstelsels. Die ontdekkingen geven nieuw inzicht in de vroegste, chaotische fases van de Melkweg, lang voor de geboorte van de zon en de zichtbare sterrenhemel zoals wij die nu kennen.

Helmi, geboren in Argentinië, raakte als kind gefascineerd door het heelal na een planetariumsbezoek. Ze studeerde in La Plata, promoveerde in Leiden en bouwde een carrière op in Groningen, waar ze jaarlijks grote groepen studenten sterrenkunde begeleidt. Voor haar is onderzoek naar het heelal zowel een bron van verwondering als van concrete technologische vooruitgang: technieken ontwikkeld in de sterrenkunde hebben later toepassingen gevonden in consumententechnologieën zoals camera’s en draadloze communicatie.

Wetenschappelijk blijft er veel te doen. Helmi wil de eerste drie miljard jaar van de Melkweg beter begrijpen en focust op de restanten van fusies — zogenaamde sterrenstromen — die zich als gevoelig gereedschap lenen om donkere materie te bestuderen. Donkere materie vormt naar schatting ~85% van de materie in het heelal, maar haar aard blijft onopgelost, waardoor deze onderzoekslijn tot de belangrijkste open vragen in de kosmologie behoort.

In september reist Helmi naar Oslo voor de officiële uitreiking door de Noorse koning; de Kavli-prijs omvat een gouden medaille en een geldbedrag van één miljoen dollar. De erkenning onderstreept zowel de fundamentele waarde van hun ontdekkingen als het brede belang van sterrenkunde voor wetenschap en technologie.