Familie De Vries uit Winsum nam de trein van 12.15 uur naar de gaskamers. 'De buurvrouw stuurde nog een stapel pannenkoeken', vertelt Romke
In dit artikel:
Voor het huis aan Oosterstraat 20 in Winsum, waar vroeger Michiel en Agatha De Vries met hun zoons Israël en Sophius woonden, is een Stolperstein geplaatst. Van het gezin bleven tijdens de oorlog slechts enkele persoonlijke voorwerpen over — foto’s, een koektrommel, een bakje en een peper‑ en zoutstelletje — totdat zij op 12 november 1942 vanuit Winsum naar Kamp Westerbork werden weggevoerd en kort daarna in Auschwitz werden vermoord. Buren zagen hoe het gezin op de trein naar Groningen stapte; dorpsveldwachter Kluter controleerde dat alle opgeroepenen zich meldden, waarna zij met gratis, eenmalige reisbiljetten vertrokken. Binnen een maand waren de meesten van hen al dood.
De woning van de De Vries‑familie en andere Joodse huizen in Winsum belandden na hun deportatie in handen van een lokale caféhouder die lid was van de NSB en landwachter — het huis diende zelfs als onderkomen voor het Nederlandsche Arbeidsfront. Henk Lijnema, die als jongen had gezien hoe de buren werden weggevoerd, heeft later gepleit dat hun verhaal niet verloren mocht gaan; zijn nicht bewaart nog steeds de spullen die de familie in bewaring gaf. Historicus Romke Visser, betrokken bij de herdenking en onderwijsactiviteiten in de voormalige synagoge, maakte replica’s van die spullen voor lessen over de deportaties.
Het initiatief om Stolpersteine in Winsum te leggen kwam van dorpsgenoot Aad van der Drift; na de plaatsing van vrijdag liggen er twintig in het dorp en het streven is 27. Naast de steen voor de familie De Vries werden ook gedenktekens gelegd voor andere slachtoffers uit Winsum, onder wie Murco Lamminga (Winsumerdiep 6). Lamminga, waterbouwkundige en verzetsman die onderduikers verborgen en inlichtingen verzamelde, werd op 16 februari 1945 gearresteerd, kwam via het Scholtenhuis in Groningen terecht in concentratiekampen waaronder Neuengamme en Stalag X‑B. Hij overleed aan tyfus kort voordat het kamp door Britse troepen werd bevrijd, na blokkerende onmenselijke omstandigheden en een bloedige reactie op een hongerstaking.
Eveneens herdacht werden Reindert Tuitman en Sijbe Wendelaar, zwagers die samen met hun gezinnen werden opgepakt tijdens een massale razzia als vergelding voor een aanslag op 22 april 1944. Van de honderden opgepakte mensen in die actie keerde een aanzienlijk deel niet terug; enkelen die terugkeerden stierven later alsnog aan de ontberingen.
De Stolpersteine — initiatief van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig — zijn kleine betonnen blokjes met een messing plaat waarop naam, geboortedata en overlijdensaanduiding staan. In de provincie Groningen liggen er inmiddels honderden; het artikel geeft een overzicht per gemeente, met onder meer 413 in Groningen en 169 in Veendam. De plaatsingen in Winsum maken deel uit van een bredere poging om lokale herinneringen aan slachtoffers van het naziregime zichtbaar en bespreekbaar te houden.