Architectenbureau KAW uit Groningen bestaat 50 jaar. 'We begonnen met wc's die nog in de tuin stonden'

In dit artikel:

KAW-architecten, opgericht in mei 1976 in Groningen door Henk Boldewijn, bestaat vijftig jaar en heeft zich in die periode gespecialiseerd in het vernieuwen van verouderde woningen en wijken zonder meteen tot grootschalige sloop over te gaan. Boldewijn (77), zijn opvolger Marcel Tankink (66) en de huidige directeur Reimar von Meding (51) blikken terug op hoe het bureau veranderde van een egalitaire ‘koöperatieve werkplaats’ naar een regulier architectenbureau met een blijvende sociale missie: betaalbare, leefbare woningen voor mensen met beperkte middelen.

Wat KAW onderscheidt, is de combinatie van architectuur met sociaal-economische expertise. Vanaf het begin stond het bureau voor renoveren en inrichten met aandacht voor bewonersparticipatie: plannen worden samen met omwonenden gemaakt, en de karakteristiek van wijken wordt vaak behouden. Dat leidde tot projecten zoals de opknapbeurt van de Oosterpoortwijk in Groningen en het hergebruik van het voormalige rooms-katholieke ziekenhuis aan de Verlengde Hereweg, waar ondanks plans voor dure koopwoningen uiteindelijk een hechte woongemeenschap bleef voortbestaan.

De geschiedenis van KAW loopt parallel met de turbulente stadsvernieuwing van de jaren zeventig en tachtig: van krakersacties en felle inspraakavonden tot landelijke bekendheid door kennis over renovatie. In de sobere jaren tachtig kromp het bureau, maar het overleefde en groeide in de jaren negentig met vestigingen buiten Groningen. Onder directeur Tankink werd de nadruk deels verlegd naar nieuwbouw (Vinex-periode), maar KAW bleef pleiten voor het opknappen van bestaande wijken en het betrekken van bewoners, ook bij omvangrijke projecten.

Een leerzame casus was het plan rond Ganzedijk (bij Winschoten) uit 2008. KAW ontwierp een zorgvuldig begeleid krimpscenario om verdere verpaupering te voorkomen door geleidelijke vermindering van het woningaanbod. De publieke beeldvorming was echter heftig en politici trokken zich terug; KAW nam afstand als les mee dat eerlijkheid en transparante communicatie met bewoners essentieel zijn om draagvlak te creëren.

KAW ziet krimp nog steeds als een groot vraagstuk, maar benadrukt dat de grootste opgave vaak in naoorlogse stadswijken ligt waar bevolkingsdichtheid daalt en voorzieningen onder druk komen te staan. In die wijken is volgens het bureau ruimte om de bevolkingsdichtheid te herstellen — bijvoorbeeld door grotere woningen te splitsen of ongebruikte garages om te bouwen tot woonruimte. KAW rekent voor dat het benutten van garage- en andere leegstaande ruimten potentieel huisvesting ter grootte van een stad als Groningen kan opleveren, met winst voor leefbaarheid en minder behoefte aan nieuwe stadsuitbreidingen.

Daarnaast werkt KAW aan betaalbare verduurzaming: renovaties moeten leiden tot lagere energiekosten en minder onderhoud, zodat investeren loont voor bewoners ondanks stijgende bouwprijzen. Von Meding wijst erop dat KAW in de drie regio’s waar het actief is (Groningen, Eindhoven, Rotterdam) concreet wil aantonen hoe extra woningen binnen bestaande steden gerealiseerd kunnen worden.

Organisatorisch is KAW niet langer strikt coöperatief; het is eigendom van een partnergroep en heeft een professionele bedrijfsstructuur. Het oorspronkelijke idealisme leeft voort in de missie om ook financieel kwetsbare groepen kwalitatieve woonruimte te bieden. Voor het jubileum streefde het bureau naar gendergelijkheid onder medewerkers; met 46 procent vrouwen ligt het hoger dan veel collega-bureaus, al is de 50/50-doelstelling nog niet bereikt.

Kortom: KAW combineert vaktechnische knowhow met sociaal inzicht en burgersamenwerking om verouderde huizen en buurten nieuw leven te geven, met als kernboodschap: bouwen binnen de bestaande stad kan vaak slimmer, rechtvaardiger en duurzamer dan grootschalige nieuwbouw of massale sloop.