Activistische archivaris Sebastiaan Vos (52) wil materiaal van álle Groningers in de Groninger Archieven. 'Het archief is niet rechtvaardig'
In dit artikel:
Archivaris Sebastiaan Vos (Groningen) voert een bewust politiek en actief vak: hij jaagt erop om vergeten en gemarginaliseerde groepen zichtbaar te maken in de archieven. Voor hem is archief geen neutrale stapel documenten maar machtsinstrument: wie er wel of niet in voorkomt, bepaalt deels het collectieve geheugen. Dat inzicht — beïnvloed door denkers als Derrida en archiefwetenschapper Verne Harris — drijft zijn werk in de Groninger Archieven.
Een concreet voorbeeld: anderhalf jaar geleden stonden twee Turkse vrouwen op de studiezaal met vragen over hun opa, een gastarbeider uit de jaren zeventig. Er bleek niets over hem bewaard. Vos liet het daar niet bij; via hun netwerk vond hij materiaal — bijvoorbeeld over een Turks-Nederlandse NS-machinist — en legde zo verbindingen naar gemeenschappen die zelden in reguliere collecties terugkomen. Voor Vos geldt: krakers, hooligans, vluchtelingen, feministen, transpersonen, „wappies” en andere subculturen verdienen evenveel plek als kerkelijke en bestuurlijke archieven.
Hij werkt niet afwachtend maar actief: zelf achterhalen, contact leggen en vertrouwen winnen. Via tentoonstellingen en persoonlijke contacten kreeg hij archieven binnen van graffiti-collectieven (Stichting Kladmuur), hooligans, vrouwencafé Dikke Trui, aktivistische groeperingen en individuele verzamelaars. Soms zijn het langdurige investeringen: mensen moeten overtuigd raken dat hun foto’s, flyers of plakboeken waardevol zijn. Vos vergelijkt het veranderen van het archiefbeleid met het bijsturen van een olietanker: traag maar noodzakelijk.
Tegelijk slaat hij alarm over de huidige stand van zaken. In een toespraak in de herfst van 2024 riep hij een ‘archiefcrisis’ uit: te veel vergelijkbare kerkarchieven vullen opslag en tijd, terwijl gaten in representatie blijven bestaan. Praktische belemmeringen — tijdgebrek, bureaucratie, en de noodzaak om stukken fatsoenlijk te beschrijven voordat ze publiek toegankelijk worden — remmen zijn werk. Daarom pleit hij ook voor meer ‘actief archiveren’: zelf oral-history-interviews doen en andersoortig materiaal sneller beschikbaar maken, ook als het minder geordend is.
Vos’ persoonlijke achtergrond verklaart deels zijn engagement: opgegroeid in Veendam in een progressief gezin, al vroeg geïnteresseerd in krakers en subculturen, later werkzaam bij poppodium Vera en na studies Nederlands en archiefwetenschappen werkzaam bij Drents en vervolgens Groninger Archief. Hij erkent dat hij niet alles kan doen, maar voelt urgentie: zorgen over onrecht, ongelijkheid en toekomst motiveren hem om gaten in het archief gericht te dichten.
Kort profiel: geboren 1973, studie Nederlands (RUG) en later archiefwetenschappen (UvA), werkzaam bij Groninger Archieven sinds 2008, betrokken bij poppodium Vera en muzikant. Zijn missie is duidelijk: archieven moeten rechtvaardiger en inclusiever worden, zodat meer Groningers hun eigen geschiedenis terugvinden.